OLTU'NUN TARİHİ

Tarihi kaynaklarda Olti'k, Oltu'm, Okhti'k veya Oltu'si (Olti'ler) diye geçen Oltu'nun tarihi günümüzden yaklaşık olarak 3000 yıl öncesine dayanır. Tarihi devirler boyunca çeşitli devletlerin egemenliği altında kalan, Oltu başlangıçta bir kale yerleşmesi olarak kurulmuş, daha sonra uzunca bir dönem kale ve dış surlar içerisinde gelişmesini devam ettirmiş, bir ara Çıldır Sancağının merkezi olmuştur. Kuskusuz bu durum Oltu'nun stratejik bir konumda yer almış olmasından kaynaklanmaktadır. Çünkü yerleşim yeri Doğu Anadolu Bölgesini, Kuzey Doğu Karadeniz kıyılarına, Kuzey doğuda ise Kafkaslara bağlayan eski yollara Kontrol altında tutabilecek bir konumda bulunmaktadır.
Böylesine tarihi ve coğrafi bir öneme haiz bir bölgenin araştırılması, incelenmesi elbette çok büyük çabalar gerektirmektedir. Bu çalışma hazırlanırken tek düşünülen şey yüzyılların ihmaline uğramış, kahramanlar diyarı ilçemize ufakta olsa hizmet etmektir. Amaç Türk milli mücadele tarihinde, uzun bir tarihi geçmişe sahip Oltu'nun da şerefli bir yeri olduğunu ortaya koymaktadır.

COĞRAFİ KONUMU

Coğrafi yapısına gelince Oltu İlçesi, Doğu Anadolu Bölgesinin kuzeydoğusunda yer alır. Ancak yüzölçümünün çoğunluğu Doğu Karadeniz Bölgesi sınırları içerisindedir. Oltu Çayı vadisinde kurulan ilçe 1380 Km2 lik yüzölçümüne sahiptir. Rakımı ise 1275 metredir.
İlçenin doğusunda Şenkaya, kuzeydoğusunda Olur, kuzeyinde Yusufeli ve Uzundere, batısında Tortum ve güneyinde Narman İlçeleri bulunmaktadır. İlçe konum olarak 41-59 doğu boylamları ile 40-34 kuzey enlemleri arasında yer alır. Coğrafi bakımdan dağlık ve ormanlık bir yapıya sahiptir. En yüksek tepeleri Akdağ 3030, Kırdağ 2000 m .dir. İlçenin batısında Uzundere İlçesi Yayla Mahallesinden başlayan ve doğuya doğru alçalarak genişleyen vadinin alt kısmındaki topraklar alüvyonlu verimli topraklardır.
İlçede vadi boyunca yükselen 50-500 mt civarında irili ufaklı tepeler bulunmaktadır. İlçeyi ikiye bölen Oltu Çayı, Uzundere İlçesi Yayla Mahallesinden çıkan Sivri Dere ile İlçenin batısından gelen Narman Çayı İlçenin 5 km . batısında birleşerek Çoruh Nehrine akmaktadır. Yaz aylarında suyu azalmaktadır.
İlçe rakımının düşüklüğü nedeniyle Doğu Anadolu Bölgesi'nin sert kara iklimine Oltu Vadisi boyunca rastlanmaz. Yüksek kısımlar ile vadi boyu arasında iklim farkı önemli derecededir. İlçede yıllık sıcaklık ortalaması 10.2 C dir. En yüksek hava sıcaklık Temmuz-Ağustos aylarında olup 1998 yılında en fazla sıcaklık ayı 31.4 C olmuştur. En düşük hava sıcaklığı ortalaması Aralık, Ocak, Şubat ayları itibarı ile 9.3 C dir. İlçede yazlar sıcak ve kurak kışlar ise az yağışlıdır. Yıllık yağış ortalaması ( Son 10 yıllık ) 29.6 M3 kg.dır. Rüzgarlar genellikle kuzey yönünden eser ve ortalama hızı 2.0 kt/sn (Kuvvet/saniye) dir.Yağışlar genellikle ilkbahar ve sonbahar aylarında görülür.
İlçe ormanlık alanlarında sarıçam, karaağaç, pelit ve kavak gibi ağaç türlerine rastlanır. Oltu Vadisi boyunca söğüt, kavak ve meyve ağaç toplulukları bulunur. Gittikçe azalan orman örtüsü sebebiyle İlçe ve çevresinde erozyon olayı mevcuttur.

 

TARİHİ YERLERİ

OLTU KALESİ

Oltu Çayı'nın meydana getirdiği yay içinde kalan Kale'nin ilk olarak ne zaman yapıldığı kesin olarak bilinmemektedir. Ancak konum ve mimarisinden hareketle M.Ö. 3. yy. Urartular döneminde yapıldığı, sonraki devirlerde tamir ve ilavelerle takviye edildiği anlaşılmaktadır. Dış Kale tamamen yıkılmış, günümüze yalnız iç Kale gelebilmiştir. Kale içinde, burç üzerinde bir kilise temeli, bir mescit alanı, yıkık duvarlar ve bir türbe mevcuttur.

ARSLANPAŞA CAMİİ

Oltu İlçesinde, Oltu Çayı kenarında yer alan Camii 1664 yılında Çıldır Atabeklerinden Kars Muhafızı Arslan Mehmed Paşa tarafından yaptırılmıştır. Camii bir külliye bünyesinde planlanmış, ancak doğudaki medrese hücreleri dışında, külliyelerin diğer elemanları yıkılmıştır. Kesme taştan inşa edilen cami, üç gözlü bir son cemaat yeri ve tek kubbe ile örtülü bir ibadet alanından oluşmaktadır. Yer yer süsleme unsurlarıyla zenginleştirilerek cami, plan ve mimarisiyle, Erzurum'daki Lala Mustafa Paşa, Gürcükapı camilerine benzemekte olup, Osmanlı sanatındaki tek kubbeli camilerin Doğu Anadolu'daki en güzel temsilcilerinden biridir.

MISRİ ZİNNUN TÜRBESİ

Oltu'da Arslanpaşa Mahallesinde yer alan türbenin kitabesine göre 1226 yılında yapıldığı sanılmaktadır. Ancak kitabenin tereddütlü okunuşu, yapının daha geç bir tarihten; XIV-XV yüz yıldan kalmış olduğu kanaatini vermektedir. Mısri Zinnun adının gerçek Zinnun-i Mısri ile alakası yoktur. Silindirik gövdeli türbenin üstü içten kubbe, dıştan konik bir külahla örtülüdür.

RUS KİLİSESİ

Oltu İlçesi Merkezinde yer alan eski eser kitabesine göre 1877-1878 Osmanlı Rus savaşında, Rusların Oltu'yu işgal ettiği dönemde yaptırılmıştır. Kilise haç planlıdır

ASLANPAŞA HAMAMI

M.S. 1664 tarihinde Arslanpaşa camiiyle birlikte, Mehmet Arslan Paşa tarafından yaptırılmıştır. Arslanpaşa külliyesinin doğusunda yer alan hamam 1962 yılına kadar faal bir durumda iken şu anda yıkılmış durumdadır. Sadece 6.40 X 6.40 ebadında kare bir planı olan soyunma odasının bir kısmı durmaktadır.

İRİAĞAÇ(PERNEK) KÖYÜ KIZ-OĞLAN KALELERİ

Oltu İlçesine 20 Km . uzaklıkta, bir birine 1.5 km mesafede iki kaledir. Pernek Kaleleri adı ilede bilinen kalelerden güneybatıdaki Kız Kalesidir. Burçlarından bazıları sağlam durumda olan kalenin Bizans Döneminde faal olduğu anlaşılmaktadır. Kuzeydoğuda yer alan ve kayalık bir tepeye kurulmuş olan diğer kaleye Oğlan Kalesi adı verilmektedir. Değişik dönemlere ait tamir izleri taşıyan sur duvarlarının çevirdiği kalede bir kilise kalıntısı bulunmaktadır.

BANA KİLİSESİ

Oltu İlçesine bağlı eski adı Pernek olan İriağaç Köyünde bulunmaktadır. Genelde X.yy tarihlenen kilise tetrakoçhas planlı olup, kesme taş ile inşa edilmiştir

OĞLAN KALESİ KİLİSESİ

Oltu'nun kuzeydoğusunda Oltu – Olur yolunun 25. km sinde; Oğlan Kalesi üzerinde yer alır. Plan özelliği ve duvar tekniği bakımından XV.yy. dan önce yapıldığı sanılan kilise tek neflidir. Oldukça sade bir yapıdır.

EKONOMİK DURUMU

Halkın % 75'i tarım, hayvancılık, madencilik diğer kesimi ise sanayi ve ticaretle iştigal eder. Tarım arazisi miktarı 240.000 dekar olup, ancak bunun 79.000 dekarı sulanabilir durumdadır. İlçenin 70.748 hektar orman alanı vardır. 2003 yılında orman emvallerinden 1800 ster yakacak odun, 5200 m3 Tomruk, 300 m3 . Tel direği, 1050 m3 . Maden direği, Kağıtlık odun 110 m3 ve 40 m3 sanayi odunu üretimi yapılmıştır.
İlçemiz Ağaçlandırma Başmühendisliğince 2003 yılı içerisinde 834.000 adet çeşitli fidan dikimi yapılmış ve erozyon kontrolü çalışmaları devam etmiştir. İlçede ekilebilir tarım arazisi 3 bölgesel grupta toplanmaktadır. İlçemizde 2003 yılı sonu itibarıyla 24455 adet büyükbaş, (755 adedi kültür ırkı, 11750 adedi kültür melezi ve 11950 adedi yerli ırktır) 17000 adet küçükbaş (4177 adedi keçi), 40.000 adet kümes hayvanı, 1552 tırnaklı hayvan, (At, Eşek, Katır) 9500 adet arılı fenni kovan bulunmaktadır. Yılık 142,5 ton bal ve süt hayvanlarından 13000 ton süt alınmaktadır.
İlçemizde 2003 yılı sonu itibarıyla 14000 ton buğday, 9360 ton arpa, 32.9 ton çavdar, 720 ton mısır, 5280 ton şeker pancarı, 8000 ton patates, 240 ton kuru fasulye, 90 ton kuru soğan, 1680 ton elma, 700 ton armut, 100 ton vişne, 140 ton kiraz, 140 ton şeftali, 27 ton erik, 105 ton kayısı, 255 ton ayva, 28 ton kızılcık, 7 ton muşmula, 1100 ton dut, 150 ton ceviz, 4 ton üzüm ve 6 ton çilek üretimi yapılmıştır. Ayrıca 572 ton çeşitli türde sebze üretimi vardır. 2003 yılı içerisinde 26438 hayvana Şap aşısı, yapılmıştır. Ayrıca suni tohumlama faaliyetleri devam etmektedir.
Oltu Taşı çıkarılması ve işletmeciliğinde 500 civarında aile geçimini bu işkolundan sağlamaktadır. İlçede 31 Aralık 2003 tarihi itibariyle 526 gerçek usulde mükellef, 667 basit usulde mükellef, 79 kurumlar vergisi mükellefi, 3800 motorlu taşıtlar vergisi mükellefi, 67 Gayri Menkul Sermaye iradi mükellefi ve 526 KDV mükellefi bulunmaktadır. 2003 yılı sonu itibarıyla vergi tahakkuk toplamı 5.019.426.900.000.-TL., Tahsilat ise 4.049.025.350.000.-TL. olarak gerçekleşmiştir. Tahsilat oranı % 81' dır. Ekonomik faaliyetlere T.C Ziraat Bankası, Halk Bankası, İş Bankası ve Tarım Kredi Kooperatifi çeşitli faaliyetleri ile katkı sağlamaktadır. İlçede 140 işyeri kapasiteli küçük sanayi sitesi mevcuttur.

OLTU TAŞININ EKONOMİYE KATKISI
Oltu ve çevresinde Oltu taşı işlemeciliği yapan yaklaşık yedi bin kişi olmakla beraber yıllar içerisinde Oltu taşını çıkaran ailelerde azalma görülmektedir. Oltu taşımız Tutlu,Günlüce ve Güzelsu köylerinde ilkel usullerle çıkarılmakta,Oltu merkez ve çevre köylerinde işlenmektedir.Hali hazırda Oltu merkezinde 103 işyerinde satışa sunulmaktadır.Özetle, yaklaşık 1000 aile bu işten geçimini temin etmektedir.

NÜFUS DURUMU
2000 yılı genel nüfus sayımına göre merkezde 23.064, köylerde 16.473 olmak üzere toplam 39.537 kişi ilçemizde yaşamaktadır. Okuma-yazma oranı % 95 ‘dir. 18-40 yaşları arası nüfusun yaklaşık 25.000 kişi olduğu tahmin edilmektedir.

ULAŞTIRMA DURUMU
Oltu İlçesi Erzurum İline 114 km . uzaklıkta bulunmaktadır. Erzurum- Ardahan- Kars- Artvin Devlet Karayolu şehir içerisinden geçmektedir. 65 köy yolunun 62'si stabilize olup, bir köyümüz asfalttır. Ulaşım hizmetleri İlçemizde bulunan Karayolları 127.Şube Şefliği ve Köy Hizmetleri Bakımevi tarafından yürütülmektedir. Karayolları 127.Şube Şefliği hizmetleri çeşitli tipte 36 araç ve 63 personeli ile yürütülmekte olup, 209 km . Köy Hizmetleri Bakımevi hizmetleri 13 araç ve 25 personel ile yürütülmektedir. İlçe merkezinde Siemens tipi 5746 kapasiteli telefon santrali bulunmaktadır. Merkez abone sayısı 5077 adettir. İlçeye bağlı köylerin tamamı otomatik telefon görüşmesine kavuşmuştur. İlçemizde RTÜK kararı ile müsaade edilen Çağrı FM ile Süper FM yayın hayatını sürdürmektedir. Bunun dışında günlük olarak yayın hayatını sürdüren “Oltu'nun Sesi” gazetesi bulunmaktadır.

ALTYAPI DURUMU
İlçe merkezinin suyu, keson kuyu ve cazibe sistemi ile gelen su ile karıştırılarak halkın ihtiyacına sunulmaktadır. Mevcut şebekeye ilave olarak yeni yapımı devam etmekte olan su şebekesi mevcuttur. İlçemizde kanalizasyon şebekesi ihtiyaca cevap vermemekte olup, yeni bir şebeke yapılması için İller Bankası Genel Müdürlüğünce ihalesi yapılmış ve 2001 yılı içinde inşaatı başlamış olup, halen devam etmektedir.